Më 21 korrik 2023, Kuvendi i Shqipërisë miratoi ligjin për legalizimin e kanabisit për qëllime mjekësore dhe industriale, duke e bërë Shqipërinë vendin e dytë në rajon, pas Maqedonisë së Veriut, që ndërmerr një hap të tillë. Megjithëse autoritetet e shohin këtë si një mundësi për zhvillim ekonomik dhe farmaceutik, ekspertët dhe zërat kritikë paralajmërojnë për rreziqe serioze që lidhen me zbatimin e ligjit, korrupsionin dhe implikimet kriminale.
Qëllimi i Ligjit dhe Kriteret e Licencimit
Ligji nr. 61/2023 parashikon kultivimin, përpunimin dhe prodhimin e kanabisit në kushte të kontrolluara, përmes një sistemi të posaçëm licencimi. Për të mbikëqyrur këtë proces, është krijuar një institucion i ri: Agjencia Kombëtare e Kontrollit të Cannabis-it (AKKC). Sipërfaqja maksimale e lejuar për kultivim në nivel kombëtar është 200 hektarë, me çdo aplikant që mund të marrë nga 5 deri në 10 hektarë për kanabis mjekësor dhe 1 hektar e lart për qëllime industriale.
Kriteret për licencim janë shumë të rrepta, duke përfshirë:
- Sipërfaqe të përcaktuar (min. 5 ha – max. 10 ha).
- Pastërti figure dhe dokumentacion të plotë financiar e sigurie.
- Eksperiencë të mëparshme në kultivim ose tregti (min. 3 vjet).
- Kapital minimal prej 100 milionë lekësh.
- Aksionerë nga vende të OECD-së me të paktën 5 vite aktivitet.
- Marrëveshje paraprake shitjeje dhe praktika të mira prodhimi.
Këto kritere, sipas ekspertëve, mund të përjashtojnë prodhuesit vendas dhe të favorizojnë interesat e mëdha private, duke rritur rrezikun e keqpërdorimit.
Shqetësimet e Ekspertëve: Rreziku i Zbatimit dhe Kriminalitetit
Ndërsa Qeveria Rama ka shprehur besimin se Shqipëria mund të bëhet një qendër e rëndësishme e prodhimit të kanabisit mjekësor në rajon, ekspertët ngrenë shqetësime serioze. Mjeku toksikolog Alert Drishti thekson mungesën e kapaciteteve farmaceutike në vend për prodhimin e medikamenteve me përbërje kanabisi dhe rrezikun e mungesës së kontrollit etik.
Eksperti i sigurisë Fatjon Softo paralajmëron se problemi kryesor nuk është ligji në vetvete, por zbatimi i tij. Ai thekson rrezikun e ndikimit negativ nëse mungon aftësia institucionale dhe transparenca në dhënien e licencave, kontrollin e prodhimit dhe zinxhirit të furnizimit. Me një histori të gjatë të kultivimit ilegal, Shqipëria rrezikon të rikthehet në qendër të tregjeve të paligjshme nëse nuk vendosen mekanizma të fortë kontrolli. Grupet kriminale, me influencat dhe financat e tyre, mund të korruptojnë persona publikë dhe të ndihmojnë në pastrimin e parave.
Përvoja e Maqedonisë së Veriut, e cila legalizoi kanabisin mjekësor në vitin 2016, shërben si një shembull i hidhur: nga 67 kompani të licencuara, vetëm 5 mbijetuan, dhe vetëm një eksporton. Pritshmëritë financiare nuk u realizuan, duke treguar dështimin e kësaj iniciative.
Zonat e Përcaktuara për Kultivim
Më 6 mars 2025, Këshilli i Ministrave miratoi zonat kadastrale ku do të lejohet kultivimi i kanabisit për qëllime industriale. Janë përcaktuar 138 fshatra në shtatë qarqe, me Gjirokastrën që ka numrin më të madh të fshatrave të licencuar (53), ndjekur nga Kukësi (23) dhe Shkodra (17).
Standardet e qeverisë janë të qarta: parcelat nuk mund të ndodhen në zona të mbrojtura, turistike, pyje, kullota apo livadhe, dhe duhet të jenë larg zonave ushtarake apo urbane, si dhe të paktën 3 kilometra larg parqeve të bletëve. Kjo synon të ruajë ekuilibrin mjedisor dhe sigurinë.
Ndërkohë që ligji tashmë është miratuar, mbetet për t’u parë nëse do të arrihet të ndërtohet një industri e kontrolluar dhe transparente, apo nëse rreziqet e theksuara nga ekspertët do të materializohen.